په افغانستان کې د تېلو او خوراکي توکو د بیو لوړېدو په دوام، د طالبانو حکومت د کابل ښاروالۍ د احتکار د مخنیوي او بیو د کنټرول کمېسیون د تېلو او اوبلن ګازو نوې بیې اعلان کړې دي.
د کابل ښاروالۍ د احتکار د مخنیوي او بیو د کنټرول کمېسیون د نوې نرخپاڼې له مخې، چې پرون، ۲۴ اګست ۲۰۲۶ خپره شوې، په کابل ښار کې د یوه لیټر پټرولو بیه ۸۴ افغانۍ، د یوه لیټر ډیزلو بیه ۷۷ افغانۍ او د یوه کیلو اوبلن ګاز بیه ۶۶ افغانۍ ټاکل شوې ده.
دا نرخونه په داسې حال کې اعلانېږي، چې د تېلو بیې په وروستیو ورځو کې د ښاریانو، موټرچلوونکو او سوداګرو د اندېښنې وړ موضوع ګرځېدلې ده.
د تېلو بیې؛ یوازې د موټرچلوونکو ستونزه نه ده
موټرچلوونکي او یو شمېر کابل ښاریان وایي، د پټرولو، ډیزلو او ګازو لوړې بیې یوازې د هغوی پر ورځنیو لګښتونو اغېز نه کوي، بلکې د عامه ترانسپورټ، بار وړونکو موټرو او د توکو د لېږد رالېږد لګښتونه هم ورسره لوړېږي.
د دوی په خبره، کله چې د انتقال لګښت لوړ شي، د خوراکي توکو، ساختماني موادو او نورو لومړنیو اړتیاوو بیې هم د لوړوالي له خطر سره مخ کېږي.
خلک له مسوولو ادارو غواړي، چې یوازې د نرخپاڼې په خپرولو بسنه ونه کړي، بلکې په بازارونو کې د ټاکل شویو بیو عملي تطبیق هم په جدي توګه وڅاري.
دوی همداراز غوښتنه کوي، چې د تېلو د کیفیت څارنه دې هم پیاوړې شي، څو ځینې پلورونکي له لوړو بیو سره یو ځای ټیټ کیفیت لرونکي تېل هم خلکو ته ونه پلوري.
د ۸۰۰۰ افغانۍ معاش لرونکي ښوونکي اندېښنه
د تېلو او خوراکي توکو د بیو د لوړوالي په اړه په خوست کې د کمال شهزاده په نوم یوه ښوونکي، خپل سخت اقتصادي فشار داسې بیان کړی:
««والله، دا ستره بېانصافي روانه ده! اخر ولې؟ تېل هره ورځ نور هم ګرانېږي، خوراکي توکي هم همداسې.»»
دغه ښوونکی وایي، د ۸۰۰۰ افغانیو میاشتني معاش په ترلاسه کولو سره د کورنۍ د خوراک، ناروغۍ، غم او ښادۍ او د وسایطو د لګښتونو پوره کول ورته ډېر ستونزمن شوي دي.
نوموړي د اقتصادي فشار د شدت په اړه ویلي، چې نور د ډېرو خلکو وس نه رسي او له مسوولو چارواکو یې غوښتي، چې د خلکو اقتصادي وضعیت جدي وڅاري او د لومړنیو توکو بیې کنټرول کړي.
دغه ښوونکی زیاتوي: «دا یوازې زما کیسه نه ده، دا د ټول ولس کیسه ده.»
هغه له مسوولو چارواکو غواړي، چې د خلکو اقتصادي ستونزې واوري او د بېوزلو کورنیو، کونډو، یتیمانو او هغو کسانو وضعیت ته پام وکړي چې د ورځني ژوند لومړني لګښتونه هم نه شي پوره کولای.
د خلکو ستونزه؛ بیې که عاید؟ د هېواد د بازارونو اوسنی وضعیت یوه مهمه پوښتنه راپورته کوي: ایا یوازې د نرخونو ټاکل د خلکو اقتصادي ستونزه حل کولای شي؟
اقتصادي فشار هغه وخت لا زیات محسوسېږي، چې د خوراکي توکو، تېلو، کرایې او نورو اړتیاوو بیې لوړې شي، خو د خلکو معاشونه او عایدات ورسره متناسب زیات نه شي.
د یوه عادي معاش لرونکي کارکوونکي لپاره د پټرولو، ډیزلو او ګاز هره اضافه افغانۍ د کورنۍ پر میاشتني بودیجه مستقیم اغېز لري؛ ځکه د تېلو بیه د ترانسپورټ له لارې د ګڼو نورو توکو په بیه کې هم اغېز مومي.
د بازار د څارنې غوښتنه
هېوادوال وایي، د بیو د کنټرول لپاره باید د کابل ښاروالۍ او نورو اړوندو ادارو څارنه یوازې تر نرخپاڼو محدوده نه وي.
د دوی په وینا، باید معلومه شي چې:
– پلورونکي ټاکل شوې بیې رعایتوي که نه؛
– د تېلو کیفیت معیاري دی که نه؛
– د نرخپاڼې سرغړونکو سره قانوني چلند کېږي که نه؛
– او د تېلو د بیو د لوړېدو اغېز پر خوراکي توکو څومره دی.
په کابل کې د تېلو او اوبلن ګاز لپاره د ۸۴، ۷۷ او ۶۶ افغانیو نوې بیې ټاکل شوې دي؛ خو د خلکو اندېښنه یوازې د نن ورځې د نرخ په اړه نه ده.
د دوی اصلي پوښتنه دا ده چې که د تېلو بیې لوړېږي، د ترانسپورټ او د توکو د انتقال لګښتونه هم ورسره لوړېږي او د خوراکي توکو بیې هم اغېزمنېږي، نو د هغو کورنیو اقتصادي وضعیت به څه ډول کېږي چې میاشتنی عاید یې یوازې څو زره افغانۍ وي؟
د طالبانو حکومت د احتکار د مخنیوي او بیو د کنټرول کمېسیونونو ته د خلکو غوښتنه روښانه ده: یوازې نرخپاڼه مه خپروئ؛ د نرخپاڼې عملي تطبیق، د تېلو کیفیت او د بازار د بیو ریښتینی کنټرول هم یقیني کړئ.
ځکه د خلکو لپاره د بازار د بیو هره لوړېدونکې افغانۍ، د هغوی له ورځني دسترخوان څخه یوه برخه کموي.
